Savaşın getirdiği yeni kriz helyum kıtlığı: "Dünya bunu telafi edemez"

Ortadoğu'da İran'a yönelik saldırılarla başlayan savaş nedeniyle dünya helyum arzının yaklaşık üçte biri piyasadan çekilmiş durumda.

Ortadoğu’daki çatışmalar küresel endüstriyel gaz piyasasını da etkilemeye başladı. Uzmanlara göre nedeniyle dünya helyum arzının yaklaşık üçte biri piyasadan çekilmiş durumda. Çatışmanın iki haftadan uzun sürmesi halinde ise arz krizinin aylarca devam edebileceği uyarısı yapılıyor.



Bu değerlendirme, endüstriyel gaz sektörünü takip eden Gasworld tarafından 4 Mart’ta düzenlenen bir webinarda bir araya gelen uzmanlardan geldi.



KRİTİK TESİSTE ÜRETİM DURDU



'e göre kriz, İran’ın Katar’a yönelik drone ve füze saldırıları ile Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğini engellemesi sonrası başladı. Bu boğaz, Basra Körfezi’ni dünya deniz ticaretine bağlayan en önemli geçiş noktalarından biri.



2 Mart’ta devlet enerji şirketi QatarEnergy, ülkenin en büyük sanayi merkezlerinden Ras Laffan Industrial City’deki üretimi durdurduğunu açıkladı. Tesis, doğal gaz işleme faaliyetleri kapsamında günde yaklaşık 17 ton sıvı helyum üretiyor.



Helyum genellikle doğal gazla aynı yeraltı rezervlerinde bulunuyor ve doğal gaz işlenirken ayrıştırılıyor.



Şirket, tesisin İran mühimmatlarının hedefi olduğunu doğruladı ancak hava savunma sistemlerinin saldırıyı tamamen engelleyip engellemediğine dair ayrıntı paylaşmadı. Ertesi gün tesiste üre, polimer ve metanol üretimi de durduruldu.



BİLİM VE TEKNOLOJİ İÇİN KRİTİK



Helyum birçok bilimsel ve endüstriyel alanda vazgeçilmez bir gaz olarak biliniyor. Başlıca kullanım alanları şu şekilde:

• Süperiletken mıknatısların soğutulması
• Tıbbi görüntüleme cihazları
• Spektrometre ve kriyojenik sistemler
• Derin deniz dalgıçlarının solunum karışımları

Katar, yarı iletken üretiminde kullanılan yüksek saflıkta helyum üreten dünyadaki iki merkezden birine ev sahipliği yapıyor. Bu gaz, silikon plakaların işlenmesinde iyonize edilerek kullanılıyor.



“İKİ HAFTAYI AŞARSA KRİZ BÜYÜR”



Çatışmalar 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in düzenlediği hava saldırılarıyla başlamıştı. Saldırılarda İran’ın dini lideri Ali Hamaney ve ilkokul çocukları da dahil olmak üzere binden fazla insan hayatını kaybetti.



Buna karşılık İran, bölgedeki bazı ülkelere, özellikle de dünya helyum arzının yaklaşık üçte birini sağlayan Katar’a yönelik drone ve füze saldırıları başlattı.



Helyum danışmanı Phil Kornbluth’a göre Katar’daki üretim iki hafta içinde yeniden başlayıp sevkiyatlar Hürmüz Boğazı üzerinden yapılabilirse piyasa hızla toparlanabilir.



Katar’dan çıkan helyumun müşterilere ulaşması normalde yaklaşık üç hafta sürüyor. Gazın küresel dağıtımı ise Linde, Air Liquide ve Iwatani gibi şirketler tarafından yapılıyor.



Ancak üretim ve ihracat iki haftadan fazla durursa şirketlerin tedarik zincirlerini yeniden düzenlemesi, ekipman ve personel taşımaları gerekecek. Kornbluth’a göre bu değişiklikleri daha sonra geri almak aylar sürebilir.



Başlangıçta Donald Trump yönetimi çatışmaların 4–5 hafta sürebileceğini öngörüyordu. Ancak 4 Mart’ta ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, operasyonların 8 hafta veya daha uzun sürebileceğini söylemişti.



KÜRESEL KITLIK RİSKİ



Uzmanlara göre İran’ın bölgedeki ticareti ne kadar süre engelleyebileceği belirsiz. Jeopolitik risk danışmanlığı şirketi Sibylline analisti Megan Sutcliffe, İran’ın mevcut kaynaklarla yaklaşık iki hafta boyunca deniz ticaretini kısmen aksatabilecek kapasiteye sahip olduğunu belirtti.



Ancak Ras Laffan’daki doğal gaz veya helyum tesisleri doğrudan zarar görürse durum çok daha ciddi olabilir. Böyle bir senaryoda tesisin tamamen yeniden faaliyete geçmesi bir yılı bulabilir.



Kornbluth’a göre bazı endüstriyel gaz şirketleri şimdiden müşterilere “helyum ek ücreti” uygulamaya başladı.



“Dünya, helyum arzının üçte birini kaybetmeyi telafi edemez” diyen Kornbluth, küresel bir kıtlık riskinin giderek arttığı uyarısında bulundu.